Alleenheid

Doorgronden

Daal af naar de wortels van het woord; laat het beeld van de herkomst en de onderliggende structuur van dit begrip tot je doordringen.

• Het woord: Alleenheid verwijst naar de toestand van het alleen zijn, het op zichzelf aangewezen zijn. Het woord alleen is historisch ontstaan uit al (geheel) en een (één), en betekent letterlijk ‘geheel één’. Het achtervoegsel -heid duidt een eigenschap, toestand of hoedanigheid aan, zoals in vrijheid en openheid. Taalkundig betekent alleenheid dus: de toestand van het op zichzelf zijn.

• De structuur: Waar eenzaamheid (Loneliness) een pijnlijk tekort is, is alleenheid (Solitude) een existentiële prestatie. Het is de staat waarin het Dasein terugkeert naar zichzelf, weg van de afleiding van Das Man. In de alleenheid stopt het 'gepraat' en begint het 'denken'. Je bent dus wel alleen, maar niet zonder gezelschap. Je kunt met jezelf in gesprek zijn, je eigen gedachten onderzoeken en jezelf tegenspreken. Het denken heeft deze innerlijke tweeheid nodig. Je bent één persoon en tegelijkertijd in staat om je tot jezelf te verhouden. Het is tevens de voorwaarde voor het horen van de Roep van het Geweten.

Verwonderen (Het niet-weten)

Stel je oordeel uit; durf de vertrouwde betekenis los te laten en erken dat je dit begrip eigenlijk nog niet kent. 

Misschien heb je geleerd dat alleen zijn iets is wat je moet vermijden of verdragen. Of misschien beschouw je het juist als een vorm van vrijheid en zelfstandigheid. Alleenheid een wezenlijke voorwaarde is voor het denken. Het gesprek dat je met jezelf voert is even werkelijk is als een gesprek met een ander. Sta eens stil bij het bijzondere gegeven dat je jezelf vragen kunt stellen. Dat je kunt twijfelen aan wat je eerder dacht. Dat je jezelf kunt tegenspreken zonder daarmee de verbondenheid met jezelf te verliezen.

• Wie ben je eigenlijk wanneer je met jezelf in gesprek bent?
• En wat gebeurt er wanneer je dat gesprek niet langer kunt voeren?

Doorzien

Kijk ook eens naar de schaduwkant: We leven in een wereld waarin we voortdurend in verbinding kunnen staan met anderen. Er zijn gesprekken, berichten, verwachtingen en meningen die onze aandacht vragen. Maar verbonden zijn met anderen betekent nog niet dat we ook verbonden zijn met onszelf. Misschien herken je momenten waarop je de stilte onmiddellijk opvult. Waarop je de mening van een ander zoekt voordat je hebt onderzocht wat je zelf denkt. Of momenten waarop je zo opgaat in de verwachtingen van je omgeving dat je nauwelijks nog merkt wat je zelf ervaart. Arendt laat zien dat het verlies van de innerlijke dialoog gevolgen kan hebben voor ons vermogen om zelfstandig te denken en te oordelen. Wie niet meer bij zichzelf te rade gaat, kan gemakkelijker opgaan in wat anderen vanzelfsprekend vinden.

• Waar in jouw leven wordt het gesprek met jezelf overstemd?
• En wanneer ervaar je dat je alleen bent, terwijl je jezelf juist niet kunt bereiken?

Verweven

Ervaar hoe de betekenis van dit woord verandert, scherper wordt en aan diepte wint in de nabijheid van de andere begrippen:

Toe-eigenen

Neem waar of en wanneer je in jouw dagelijkse werkelijkheid dit concept tegenkomt.

Denk aan een moment waarop je alleen was en je je tegelijkertijd verbonden voelde met jezelf. Wat maakte dat je jezelf gezelschap kon houden? Wat gebeurde er in je gedachten, in je lichaam en in je verhouding tot de wereld?

Denk vervolgens aan een moment waarop je tussen andere mensen was en toch verlatenheid ervoer. Wat ontbrak er op dat moment? Was het de verbinding met de ander, met jezelf of met de wereld om je heen?

Misschien ontdek je dat je behoefte aan anderen soms voortkomt uit een verlangen naar ontmoeting, en soms uit de moeilijkheid om alleen met jezelf te zijn. Wat verandert er wanneer je dit onderscheid kunt waarnemen?